على محمدى خراسانى

193

شرح مكاسب (فارسى)

قيمتى پيدا نمىشود . لذا تعبير به يوم اكترى كرده است . پس اين فراز هم به درد مىخورد و دليل بر ضمان به يوم المخالفة او الغصب است . فراز سوّم : : قوله : و امّا قوله عليه السّلام : وقتى سائل مجدّدا از مسئله عقر و كسر و دبر و عيوب پرسيد ، امام عليه السّلام فرمود : عليك قيمة ما بين الصحة و العيب يوم تردّه عليه ، در اين فراز هم كلمهء يوم تردّه آمده و در آن سه احتمال وجود دارد : 1 - ظرف زمانى يوم تردّه به كلمهء عليك تعلّق گرفته باشد [ عليك اسم فعل و به معناى الزم يعنى بر تو است و ملزمى كه . . . و مانعى ندارد كه متعلّق ظرف باشد . ] و قيد عليك باشد ، يعنى بر تو واجب است كه همان روزى كه خود عين [ بغل ] را به صاحبش ردّ مىكنى ، تفاوت ما بين صحيح و معيب را هم ردّ كنى ، امّا تفاوت چه روزى ؟ يوم الحدوث عيب ؟ يا يوم الغصب ؟ مطرح نيست ، و از اين جهات فراز مذكور ساكت است . 2 - كلمهء يوم تردّه متعلق به كلمهء قيمت و قيد آن باشد كه معنا اين مىشود : بايد ارش و تفاوت قيمت صحيح و معيب را حساب كنى و قيمت يوم الرّد مطرح است كه اگر روز اوّل 100 درهم ارزش داشت و روزى كه مىخواهى به صاحبش برگردانى 80 درهم ارزش دارد تفاوت را محاسبه كن و تفاوت آن روز مطرح است . طبق اين احتمال ، فراز مذكور معيار جديدى عرضه مىكند كه : ملاك يوم الرّد است نه يوم الغصب ولى اين احتمال مردود است و به حكم اجماع قيمت يوم الرّد ملاك نيست ، زيرا عيب و نقصى كه در عين پديد مىآيد و در حقيقت وصف صحّت آن از بين مىرود ، حكم جديدى ندارد ، بلكه تابع خود عين است ، اگر در خود عين ملاك ضمان به يوم التلف بود ، در وصف صحت هم